Conseils et solutions : aidants familiaux, comment se faire aider ?

Ober war-dro un den kar kozh, ur bugel nammet, ur pried klañv pe un den-nes a zo o koll e emrenerezh, a vez graet gant miliadoù a familhoù en Il-ha-Gwilen. Met piv a sikour an harperien ? Renerezh-departamant an emrenerezh hag ar savenn Accompagn’Aidants a ginnig doareoù fetis deoc’h evit gallout diskuizhañ, gouzout hiroc’h, kuit deoc’h d’en em skuizhañ betek re gant al labour pouezus-se.

1# Gouzout hiroc’h digant ar c’hreizennoù KLTK

Ar c’hreizennoù lec’hel titouriñ ha kenurzhiañ (KLTK) eo al lec’hioù pouezus kentañ. Enno e c’haller gouzout hiroc’h war ar gwirioù, ar sikourioù arc’hant, ar servijoù er gêr hag an diskoulmoù evit sederaat ; digoust int ha doujañ a reont ar sekred micherel.  An dud a vicher a c’hall sikour an harperien evit an difraeoù melestradurel ha heñchañ anezho war-zu stignadoù hag a glot gant o doare. En Il-ha-Gwilen ez eus 13 KLTK. 

2# Mont e darempred gant ur savenn skoazellañ ha sederaat

En Il-ha-Gwilen ez eus 5 savenn sederaat evit an harperien a sikour tud ouzhpenn 60 vloaz, hag ar savenn Pareo a sikour an harperien a ra war-dro tud nammet. Degas a ra ar frammoù-se diskoulmoù d’an dud evit sederaat : degemer war an deiz pe diouzh an noz, herberc’hiañ berrbad, degemer en ur familh pe kemer o flas er gêr (sederaat er gêr, sikour diouzh an noz). Sikour ha souten a reont an harperien en o labour gant o zud-nes.

3# Gouzout hiroc’h war ar skoazelloù arc’hant a zo anezho

Meur a stignad zo hag a sikour an harperien da gempouezañ un digresk pe un ehan en obererezh micherel. Gant Skorenn bemdeziek an harper nes (SPHN), a vez roet gant KGT pe KSLD, e vez kempouezet un ehan pe un digresk labour abalamour da harpañ un den-nes. Ganti ez eus gwir da gaout an asurañs kozhni evit an harperien, dezho da c’hallout kendelc’her da skodenniñ evit o leve e-pad ar mare-se. Diskoulmoù all zo ivez, evel bezañ gopret evel skoazeller er gêr gant an den-nes, dindan divizoù zo, pe kaout un digoll gant ar pourchas kempoueziñ evit an nammidi (PKN).

4# Kempenn hoc’h amzer labour

Hervez al lezenn ez eus stignadoù evit lakaat ur vicher da glotañ gant al labour harpañ : ehan harper nes, ehan bezañs kerentel, ehan kengred familh, pe gwelet gant an implijer evit kempenn an amzer labour (pellabour, eurioù a-zere).

5# Kemer perzh e kaozeadennoù etre harperien

Kafeoù an harperien, kafeoù flapiñ, strolladoù komz… En emgavioù-se, a vez aozet gant kevredigezhioù, ensavadurioù pe savennoù sederaat, e c’hall an dud bezañ gant tud all kuit da chom o-unan, ha kenlodañ ar pezh a vevont gant tud all hag en em gav er memes plegenn. Un digarez da anavezout diskoulmoù fetis nevez evit bevañ gwelloc’h war ar pemdez. 

6# En em stummañ evit kaout muioc’h a fiziañs

N’en em lakaer ket war ar prim da harper evit un den-nes hag a zo tapet gant ur c’hleñved neurodic’henezhadel pe gant un namm, pe o koll e emrenerezh. Gant ar stummadurioù digoust a vez kinniget gant ar savennoù sederaat, gant Kevredigezh Frañs an harperien pe ar c’hevredigezhioù arbennikaet evel Frañs Alzheimer, e komprener gwelloc’h ar c’hlañvadurioù, evit ober an traoù evel zo dleet ha kaout darempredoù gwelloc’h gant an den-nes. Gouzout hiroc’h a sikour an den ivez da zinec’hiñ ha da zigreskiñ ar santimant ne c’hall ober netra.

7# Krediñ mont da vakañsiñ, gant pe hep an den-nes

Soñjal mont kuit a c’hall bezañ diaes, abalamour d’an diaes m’eo en em aozañ, d’ar c’houst ha d’ar gablusted. Diskoulmoù zo koulskoude : chomadennoù sederaat lec’h ma vez tud a vicher evit ober war-dro an dud, vakañsoù familh azas evit gallout mont gant an den nammet pe kêriadennoù sederaat. Un nebeud alioù evit aesaat ar mare ma’z eer kuit : ober anaoudegezh gant ar skipailh a ray war-dro a-raok loc’hañ, aozañ un disparti a-gammedoù (un nebeud munutennoù, eurvezhioù, hag un devezh…), ha lezel traoù war ho lerc’h hag a zo anavezet mat gant an den-nes (luc’hskeudennoù, deiziataer, bitrakoù).

8# Arabat d’an harperien ankouaat ober war o zro dezho o-unan

Anzav ne c’haller ket ober pep tra, asantiñ n’eur ket disi, kemer un tamm amzer (kerzhet, lenn, diskuizhañ), delc’her gant ur vuhez sokial ha lakaat bevennoù sklaer… Setu doareoù hag a sikour an da zelc’her an taol war hir dermen. Bezañ skuizh dalc’hmat, buanek, en e-unan pe koll c’hoant zo sinaloù hag a zo arabat lezel a-gostez.  Goulenn sikour ne dalvez ket c’hwitañ, nag emgarantez fallakr : evel-se e c’haller delc’her d’ober war-dro an den-nes gant doareoù a-zere.

Fere entour d'un parent qi va en âje, d'eune garçâille atijée, de son ome ou de sa couéfe fâilli(e) ou ben core d'un prés parent qi ne peut pus se mener tout sou, ça q'ét le tout les jous a hardi de familles en Ile-e-Vilaine. Meins qhi qi les aïde les aïdous-la ? La menance de l'aotonomie du Departement e l'emplla Accompagn'Aidants vous perpoze de cai pour pouair se defumer la téte, pour s'enghimenter e pour ne pouint chaer den le grae.

1# S'enghimenter o les Clic

Les qheurleûs locaos de ghimentements e d'acordézon (Qiga/Clic) sont un porta percieûz. Sans coûtaije e gardë par le segret des aferes de metier, il enghimentent le monde su les drets, les elijes q'en peut avair, les services a demeure ou ben core su coment s'amarer d'aotr. Des siens de metier peuvent etout apouyer les aïdous den lous recllameries fezandieres e les encheminer devers les mayaneries qi pouront les aïder. En Ile-e-Vilaine, n-i a 13 Clic evâillës su tout le departement.

2# Aler vaer eune aïre pour se fere aïder e se defuter

En Ile-e-Vilaine, 5 aïres pour se defuter ont të levées pour les aïdous d'anciens de pus de 60 ans d'âje, e l'aïre Pareo apouye les sienes e les siens a aïder qheuq'un d'atijë. Les estructures-la consaillent pour pouair s'amarer d'aotr : recevouèr de jou ou ben de net, lojement pour un temp, recevouèr familia ou ben core deprenrie a demeure (se defuter céz sai, aïde durant la netée). Les aïres-la aïdent és aïdous a fere entour de lou famille etout. 

3# S'enghimenter su les aïdes arjentieres qe n-i a

Puzieurs mayaneries aïdent a ravouiller cant qe n-i a de la pererie ou ben q'en ne peut pus tarvâiller. L'Alotement journalier du prés-parent a aïder (AJPAA), bâillë par la CAF/QAF ou ben core la MSA, remplleni la boursée cant qe des siens sont cojës de dételer ou d’apetisser lous temp a tarvâiller pour aïder a un prés-parent. L'alotement-la done etout le dret a avair l'assûrement vaillerie des aïdous, o qhi qe nen peut terjou bourciller pour la retirance durant la pâssée-la. E des amarées, i n-n a d'aotrs, come d'étr pouaye come aïdou a demeure par son prés-parent (n-i a des ventiés meins), ou ben core y'étr erdimë o la boursée pour compâsser l'ohi (BCO/PCH).

4# Amenaijer son temp a tarvâiller

La louai a zû idée de mayaneries pour adeûzer le tarvâil e la bezaigne d'aïdou : conjië de prés-parent aïdou, conjië de perzence parentale, conjië d'entr-aïde familiale, ou ben core des amenaijements a vaer o son empllayou (tarvâil-de-lein, eures de tarvâil rarenjées).

5# Veni a des entr-devizeries d'aïdous

Cafës des aïdous, cafës berdace, souéton pour devizer... Les rend'ous-la, qe menent des consorteries, instiqhucions ou ben core des aïres pour se defuter, ça q'ét des boutées pour ne pus y'étr tout sou e partaijer son istouere o d'aotrs bones jens qi ont la méme vie. Ét l'arivâ de decouvri des rubriqes concretes pour mieûs veqhi sa bone viverie.

6# Se former pour avair pus fôt de fiance en sai

Aïder a un prés-parent prinz d'un ma nervodezorinant, atijë ou ben core qi ne peut pus se mener tout sou, ça q'ét pouint de nature. Des formézons pour de ren perpozées par les aïres pour se defuter come ça seraet la Consorterie françaeze des aïdous ou des consorteries especializées come France Alzheimer parème aïdent a mieûs comprindr les maladies, savair qhi fere e mieûs devizer o ses prés-parent. Étr mieûs enghimentë aïde a étr meins su les brôs e a ne pus se vaer gourmander.

7# Darer vacancer, o son prés-parent ou ben pouint

Sonjer den des vacances ça peut y'étr folaod, raport a tout le cai qe n-i a a fere pour parti, le coûtaije e la coûpablletë. N-i a pâs-meins mayen : restances pour se defuter o des siens de metier a veni vous deprendr, restances familiales aféçonées pour parti cante son prés-parent atijë ou ben core vilaije pour se defuter. Vaila eune pognée de consails pour ne pouint grossi de la téte avant de se n-n aler, meins : aqenétr l'eqhipe de deprenrie avant de se n-n aler, se delier petit a la fai (qheuqes minutes, pés qheuqes eures, pés eune journée...), e lesser a l'aïdë du cai pour se reqeneûtr (codaqes, calenderier, bezaignes).

8# Ne pouint omblli d'étr en souin de sai etout

Savair diq'eyou q'en peut aler, savair q'en ne peut pouint y'étr parfét, savair se doner des echaocées (aler se pourmener, lére, se delâsser), avair terjou eune vie sociale, ne pouint terjou doner és chats come i miaolent... ça q'ét ben des amarées qi aïdent a avair de l'endon. Étr uzë-lâssë, étr achalë, tout sou ou ben ne pus étr en goût de ren, faot se defier de tout ça, dame ! Demander a y'étr aïdë ça q'ét pouint fere chat e ça q'ét pouint y'étr un tout-pour-sai : ét qhi qi aïde a pouair aïder a son prés-parent come i faot.