Comment réduire son exposition aux perturbateurs endocriniens ? Nos conseils et solutions

E pep lec’h emañ ar strafuilherioù endokrinel : er pakadurioù, er gwezeladoù, er gwiskadoù, er produioù kempenn, el livaj, en diastuzerioù, er boued… En em gavout a reont en hor c’horf dre ar boued, dre ar pezh a analomp ha dre ar pezh a douchomp. Bevañ a ra an holl dud en o mesk, stank pe stankoc’h e vezont diouzh an dro avat. Evit pellaat diouto e ro renerezh an treuzfurmadur ekologel en Departamant un nebeud alioù fur deoc’h.

1# Prenañ boued a-drak
Er pakadurioù plastik, hag ivez er re paper pe karton, hag er boestoù-mir, e c’haller kavout strafuilherioù endokrinel. En ur studiadenn gant Ajañs Sweden ar produioù kimiek ez eus bet kavet strafuilherioù endokrinel e 80 % eus ar pakadurioù a zo bet amprouet. Ha padal ez a an danvezennoù-se er boued, en traoù druz dreist-holl, ha debriñ a reomp anezho goude-se. Gwelloc’h eo klask kaout nebeutoc’h a bakadurioù ha prenañ produioù a-drak. Aliet e vez an dud da brenañ produioù bio ivez.

2# Ober gant kastelodennoù font pe inoks
Mat e c’hall bezañ cheñch hoc’h armoù-kegin evit ober gant re all ha n’eus ket strafuilherioù endokrinel enno. Mard eus ur gwisk dispegus war ho paelonoù ha kastelodennoù e ve gwell prenañ re nevez e font pe en inoks kentoc’h. Chom hep ober gant traoù plastik ivez : dibab plankennoù didroc’hañ ha spanelloù e koad, ha listri gwer evit ar boued. Arabat lakaat boued da dommañ er skinforn e-barzh boestoù plastik.

3# Dibab mat ar produioù kempenn
Da ziwall zo diouzh aozadoù kempenn an ti hag a c’haller kavout strafuilherioù endokrinel enno. Evit an darn vrasañ eus an ezhommoù e c’haller ober gant produioù naturel hag a zo ken efedus all : ar gwinêgr gwenn hag ar bikarbonat soda, da skouer, zo produioù a-zere e plas al lodenn vrasañ eus an aozadoù kempenn. 

4# Teuler evezh pa reer gant ar produioù a zo diastuzerioù enno 
Dav eo diwall diouzh an diastuzerioù a implijer er gêr. Soñjal a reer ne vezont implijet nemet er parkeier. Met ober a reomp ganto er gêr ivez hep gouzout dare deomp : produioù enepgaozan, produioù enebarvevad evit al loened-ti, evit tretañ eneplaou, tretañ ar plant diabarzh, tretañ ar c’hoad… Dav eo sellet mat ouzh an tikedennoù ha klask prenañ ar muiañ ar gwellañ produioù ha n’int ket ken pistrius-se.

5# Dibab gwezeladoù hag a vefe gwelloc’h
Gwelloc’h eo dibab produioù yec’hederezh ha gwezeladoù ha n’eus ket strafuilherioù endokrinel enno. E-barzh ur bern seurtoù gwernisoù ivinoù, solioù, ruzoù muzelloù, dourennoù difardañ… ez eus strafuilherioù, evel er champouennoù, en dic’hwezherioù-korf pe en toazioù-dent. Da neuze eo dav teuler evezh bras ivez ouzh an tikedennoù ha dibab produioù an naturelañ ma c’haller. 

6# Aveliñ mat ho lojeiz. 
Ha pa vefe taolet evezh ouzh ar produioù a implijer e vez un nebeud strafuilherioù endokrinel en aer bepred, hag a zeu eus an arrebeuri, an danvez, ar gwiskadoù, al livaj… Ret eo aveliñ al lojeiz en un doare reoliek kuit da analiñ anezho betek re. Digeriñ ar prenestri meur a wech bemdez, koulz en hañv hag er goañv. Arabat stankañ an toulloù aerañ graet a-ratozh ha dav eo naetaat anezho. Arabat ober gant produioù kimiek enep ar moustiked e-kerzh an hañv.

Les detourbous endocriniens, i n-n a partout : den les pacaijes, den les amares de biaotë, les couvraijes, les nettissouérs, les peintures, les depéstants, le nouri... I sont den qhi qe je manjons, qe j'alainons e qe je bitons e, dede la, i se mucent den nôtr côrp. Tertout peuvent n-n avair meins châqe n-n ara pouint tant come l'aotr. Pour meins se mettr en biao, vaici eune goulée de consails de la menance chanjement ecolojiqe du Departement.

1# Ajeter du nouri a l'égrun
Den les pacaijes pllastiqes, meins etout den yeûs de papier ou de cartron, parai pour les bouétes a mûrjot i peut avair des detourbous endocriniens. Eune etude de l'Ajence suédouéze des chemiqeries a terouë des detourbous endocriniens den 80% des pacaijes q'ont të aprouvës. Vere meins dame, les detourbous-la vont den le nouri, permier cant q'i sont grâs e, dede la, je les envalons. Aossi ben temp ne pus avair si tant de pacaijes e chouézi d'ajeter a l'égrun. La q'ét consaillë d'ajeter du bio etout.

2# Chouézi putôt les castroles en potin e en inox
Ét ventiés meillou de chanjer ses orceûs de qhézine pour des siens sans pouint de detourbous endocriniens aoqhun deden. Si qe vôs paele e castroles ont des couvraijes pouint-paissants, 'la ét consaillë de les rempllacer en chouézissant putôt des siens en potin ou ben en inox. Le pllastiqe ét a hordocer etout : chouézisséz putôt le bouéz pour vôs pllanches pour depecer e pour les paliqhettes ou le verre pour vôs orceûs de nouri. Den le rachalouer, ét consaillë de pouint chaofer le nouri den des orceûs en pllastiqe.

3# Ben chouézi ses nettissouérs
Don'ous garde és nettissouérs menaijiérs eyou q'i peut avair des detourbous endocriniens. Ben des fais, n-i a mayen d'empllayer des nettissouérs naturaos qi nettissent parai : le vinegr bllanc e le bicarbonate de soude sont, parème, du bon rempllaçâ.

4# Se doner garde és amares o és depéstants
Faot ben se doner garde és depéstants q'en empllaye a l'ôtë. Permier, en sonje és depéstants q'en met den les cllôz meins le monde n-n empllayent etout a demeure sans le savair sement. Amares contr les mites den les hanes, amares pour teuer les rouches-l'aotr su ou den les animaos-coteris, amares contr les poués, pour les pllantes du deden, pour le bouéz... Ét metier de ben ergarder les etiqhettes cant qe v'ajetéz des amares de méme a sour fin de chouézi les meins pouézons.

5# Chouézi les meillous amares de biaotë
Aossi bon temp chouézi des amares pour se netti e de biaotë sans pouint de detourbous endocriniens deden. Les vernis a onghe, les teint-goules, les roujes a lipe, les demaqhillants... I n-n a hardi eyou q'i n-n a, den les shampooings, dessente-a-ma ou bllanc-a-dent parème. Ilë etout, ét metier de ben ergarder les etiqhettes e de chouézi les amares les pus naturales.

6# Ben érer son lojement
Biao q'en prent merqe és amares q'en empllaye, n-i a terjou qheuqes detourbous endocriniens den l'ére, des detourbous qi s'orinent de nôs meubls, titures, couvraijes, peintures... Faot ouvri les crouézées reglément céz sai, puzieurs fais châqe jou haote e basse sezon méme, a sour fin qe les demeurants n-n alaineraent pouint de trop. Faot pouint etouper les érezons e faot les netti. A l'etë, n'empllayéz pouint de chemiqeries contr les hibes.